Tarhun’un omzu, Serdar için o an dünyadaki tek sağlam yüzeydi.
Demirci ocağının kızıl sıcağından dışarı çıktıklarında, Tralleis’in akşamüstüne dönen ışığı gözlerini yeniden kamaştırdı. Gün hâlâ bitmemişti ama güneş artık tepeden vurmuyor, taş duvarların kenarlarına, mermer sütunların yarım kalmış yüzlerine ve dar sokakların tozlu zeminine uzun gölgeler bırakıyordu. Bu şehirde gölge bile rahatlık vermiyordu. Sıcak, taşların içinde birikmiş, duvarlardan ve yerden geri yükselerek insanın tenine ikinci bir gün gibi yapışmıştı.
Serdar’ın ayakları ilk birkaç adımda kendisine ait değilmiş gibi geldi.
Sağ dizindeki yanma, vücudunun ağırlığını her verdiğinde bıçağa dönüşüyordu. Sol omzundaki yara ise artık yalnızca sızlamıyordu; nabızla birlikte atıyor, ceketinin içinden sıcak kan aşağı doğru ince ve kararlı bir yol buluyordu. Deri ceketin iç yüzü ıslanmıştı. Gömleği omzuna ve kaburgalarına yapışıyordu. Bir damla kan pantolonunun yanından aşağı kaydı, dizindeki tozla birleşti, sonra mermer tozlu zemine düştü.
Serdar o damlayı gördü.
Görmemesi daha iyiydi.
Kanını görmek, bedenin zamanını hatırlatırdı. Ne kadar dayanabileceğini, ne kadar yolu olduğunu, ne kadar konuşabileceğini, ne zaman düşeceğini. Serdar kanı yıllarca başkalarının üzerinde, kendi üzerinde, operasyon alanlarında, revirlerde, morgların soğuk ışığında görmüştü. Kan yalan söylemezdi. İnsan kendine “iyiyim” diyebilir, yürüyebilir, emir verebilir, kavga edebilirdi. Ama kan, bedenden çıktığı her an hakikati biraz daha dışarı taşırdı.
Tarhun bunu da görüyordu.
Serdar’ın kolunu kendi omzuna almış, ağırlığını tek taraflı çekiyor ama onu sürüklemiyordu. Bu fark önemliydi. Bir adamı sürüklersen, iradesini elinden alırsın. Tarhun, Serdar’ın adım atmasına izin veriyor, fakat adımın boşa düşeceği an onu taşıyordu. Bedenini Serdar ile sokak arasında tutuyor, tehlike gelebilecek açıklıklarda hafifçe öne geçiyor, dar dönüşlerde önce kendisi bakıyordu. Bunu düşünerek mi yapıyordu, yoksa çoktan bedenine yerleşmiş eski bir eğitimle mi?
Serdar cevabı biliyordu.
Beden yalan söylemiyordu.
Tarhun’un omzu Yılmaz’ın omzu gibi güvenli değildi. Çünkü bu adam Serdar’ı tanımıyordu. Gözlerinde dostluk yoktu. Ona “komutanım” demeyecekti. Serdar’ın geçmişinden gelen hiçbir sözcüğü kabul etmiyordu. Yine de taşıma biçimi, yaralıyı ateş hattından çıkarma ritmi, omuzla kurduğu denge, çevreyi okuma şekli… Bunlar Yılmaz’ın bedeninden kalmış emanetlerdi.
Serdar, bilincini açık tutmak için bunları sıraladı.
Duruş.
Alan kapatma.
Solu kapat komutuna refleks.
Yat komutuna refleks.
Demiri yakalayış.
Kapı ve arka çıkış kontrolü.
Bilekteki eski iz.
Yaralıyı taşıma biçimi.
Her madde, zihninde Yılmaz adının altına yazılıyordu. Ama her maddenin karşısında Tarhun’un öfkeli sesi duruyordu: Ben ateşte uyandım, demirde yaşadım. Bana başkasının ölüsünü giydirmeye kalkma.
Serdar gözlerini kırptı.
Görüşü bir an bulanıklaştı. Sokak taşları birbirine karıştı, duvarlar uzadı, Tarhun’un omzu uzaklaştı. Başını hafifçe salladı. Bu kötüydü. Kan kaybı düşünceyi gevşetmeye başlamıştı. Yürümek için bacaklarını zorlayabilirdi ama zihnini kaybederse bu şehirde ilk fırsatta tekrar ganimete dönüşürdü.
Uyanık kal.
Etrafı oku.
Leya.
Bu isim, Tarhun’un ağzından çıktığından beri zihninin bir köşesinde dönüp duruyordu.
Serdar başını güçlükle kaldırdı.
“Leya,” dedi.
Bu kez kelime ağzından daha anlaşılır çıktı. Hangi dille söylediğini hâlâ tam bilmiyordu. Ses Türkçe bir ağızdan çıkıyor, ama anlam Tarhun’un diline ulaşıyordu. Ya da geçitten sonra kelimelerin yalnızca kabuğu değişmişti. Serdar bunu çözmeye çalışmadı. Şimdilik konuşabiliyor olması yeterliydi.
Tarhun ona yan gözle baktı.
“Dayan,” dedi. “Seni ona yetiştireceğim.”
Sesindeki sertlik azalmamıştı. Fakat bu sertlik artık yalnızca öfke değildi. Bir adamın yaralı yükünü zamanla yarışarak taşıdığı zaman çıkan kısa, kullanışlı sertlikti.
“Kim?” diye sordu Serdar.
Tarhun bir an cevap vermedi. Dar bir sokak kıvrımına geldiler. Önce Tarhun döndü, başını hafifçe çıkarıp sokağın devamına baktı. Sonra Serdar’ı omzuyla yönlendirdi. Sokak, iki duvar arasında eğilerek uzanıyor, sonunda daha geniş bir taş avluya bağlanıyor gibiydi. Gölge artmıştı. Akşam serinliği henüz gelmemiş ama güneşin keskinliği biraz kırılmıştı.
“Leya,” dedi Tarhun sonunda. “Otacı diyenler var. Büyücü diyenler de. İkisi de değil.”
Serdar nefesini tutarak bir adım attı. Kaburgaları ağrıdı.
“Ne peki?”
“Yara bilen kadın.”
Tarhun bu cümleyi fazla süslemedi. Ama sesindeki ağırlık, kelimenin şehirde ne anlama geldiğini gösteriyordu. Yara bilen. Bu çağda bu, yalnızca bitki kaynatmak ya da dua etmek demek değildi. İnsan etine bakabilmek, kanın ne zaman durmayacağını bilmek, çürüyen dokuyu kesmek, acıyı susturmadan çalışabilmek, ölecek olanla yaşayacak olanı ayırt etmek demekti.
Tarhun devam etti:
“İnsanlar korktuğu yere bez bağlar, muska asar, ateşe tuz atar. Leya bunlarla vakit harcamaz. Yarayı açar.”
Serdar’ın adımı bir an bozuldu.
Tarhun onu tuttu.
“Ne dedin?” diye sordu Serdar.
“Yarayı açar,” dedi Tarhun. “Temizler. İçinde ne varsa çıkarır. Sonra kapatır. Bir terzi gibi. Ama insanı kumaş sanmadan.”
Serdar’ın içine, acının ve kan kaybının sisini delen bir dikkat geldi.
Yarayı açmak.
Temizlemek.
Kapatmak.
Bir terzi gibi dikmek.
Bu çağ için yalnızca iyi otacılık değildi. Bu, yöntemdi. Gözlem, cesaret, el becerisi, enfeksiyon sezgisi, anatomiye yakın bir dikkat. Aylin’in revirde yaptığı şeyler geldi aklına. Yarayı kapatmadan önce temizlemesi. Gerektiğinde dikişi erteleyip drenaj bırakması. “Kirli yarayı kapatırsan içeride çürümeyi mühürlersin,” demişti bir keresinde. “Temizlemek acıtır ama hayat kurtarır.”
Serdar’ın göğsündeki kolye hafifçe ısındı.
Çok hafif.
Neredeyse yalnızca hayal gibi.
Ama Serdar bunu kaydetti.
Tarhun’un sesi, sokak taşlarının arasında yankılanarak devam etti.
“İncecik çelikleri var. Ben yaptım bazılarını.”
Bu cümlede farkında olmadan gurur vardı.
“Bıçak mı?”
“Bıçak değil,” dedi Tarhun hemen. “Kesmek için değil yalnızca. Ayırmak için. Açmak için. Bozuk eti sağlamdan uzak tutmak için. Bazıları iğne gibi. Bazıları kuş gagası gibi. Bazıları…”
Kelime aradı.
Serdar zihninde görüntü kurdu: bistüri, pens, sonda, kanca, iğne, forseps. Modern adlarını bildiği aletlerin antik biçimleri. Tarhun onları demirci gözüyle tarif ediyor, Leya ise hekim eliyle kullanıyordu.
“Yakıyor mu?” diye sordu Serdar.
Tarhun kaşlarını çattı.
“Yakmak kolaydır,” dedi. “Ateş herkesin aklına gelir. Leya önce suyu kaynatır. Taşı siler. Aleti ateşe gösterir, sonra soğutur. Koku gelir. Keskin. Temiz. İnsanlar o kokudan korkar.”
Serdar’ın kalbi bir an sertçe attı.
Antiseptik değil.
Ama onun çağrışımı.
Kaynar su, ısı, temiz yüzey, düzenli alet. Bu şehirde, büyüyle tedavi edilen yaraların arasında temizliği ilke yapan biri. Aylin’in kokusuna yaklaşan bir disiplin.
“Kim öğretti ona?” diye sordu Serdar.
Tarhun cevap vermedi.
Bu suskunluk, bilmiyorum suskunluğu değildi. Daha çok, Leya hakkında söylenmeyen şeylerin sınırı vardı. Birkaç adım sonra konuştu.
“Kimse bilmez.”
Serdar bu cevabı yeterli bulmadı ama zorlayacak durumda değildi. Tarhun’un omzuna daha çok yaslanmak zorunda kaldı. Bu onu rahatsız etti. Kendi ağırlığını başkasına vermek, her zaman zor gelmişti. Özellikle Yılmaz’ın bedeniyle ama Tarhun’un zihniyle yürüyen bir adamın omzuna.
Sokak genişledi.
Sağ tarafta, duvar diplerine dizilmiş büyük sepetler vardı. İçlerinde kurutulmuş ot demetleri, zeytin yaprakları, koyu renkli kökler, sarı çiçekler, siyaha çalan reçine parçaları duruyordu. Bir kadın, sepetlerden birinin üzerine bez örtüyordu. Tarhun’u görünce başını eğdi. Serdar’a baktığında ise yüzünde merak belirdi ama korkmadı. Bu sokak, az önceki pazar yolundan farklıydı. Burada insanlar daha az bağırıyor, daha hızlı susuyor, daha dikkatli bakıyordu.
Şifa evine yaklaşıyorlardı.
Serdar bunu binayı görmeden anladı.
Koku değişmeye başlamıştı.
Önce Tralleis’in ağır kokuları geri çekildi. Hayvan gübresi, ter, yanık yağ, zeytin posası, taş tozu… Hepsi tamamen kaybolmadı ama zayıfladı. Onların yerine daha keskin, daha düzenli kokular geldi. Kekik. Kantaron. Kurutulmuş adaçayı. Reçine. Sirke. Kaynamış suyun taş duvara sinen buharı. Bir de kanı bastırmaya çalışan bitkisel bir acılık.
Serdar gözlerini kapatmak istedi ama kapatmadı.
Koku onu çağırıyordu.
Aylin’in revirinin kokusu böyle değildi elbette. Orada modern solüsyonların keskinliği, kolonya, tentürdiyot, sabun, eski dolap, çay ve kâğıt vardı. Burada bitki, taş, kaynar su ve reçine vardı. Ama ikisinin altında aynı şey yatıyordu: düzen. Yaraya karşı kurulan akıl. Kaosun içinde temiz bir alan yaratma iradesi.
Revir.
Kelime Serdar’ın içinde sessizce açıldı.
Tarhun konuşmaya devam etti. Belki Serdar’ın bilincini açık tutmak için. Belki Leya’nın kapısına varmadan önce onu uyarmak için. Belki de bu şehirde Leya’dan söz etmek, Tarhun’un kendi korkusunu düzene sokma biçimiydi.
“Herkes onun kapısına gelir,” dedi. “Taş kesenler, zeytin ezenler, yük altında ezilenler, doğuran kadınlar, ateşi düşmeyen çocuklar, kavga eden aptallar…”
Son sözcüğü söylerken Serdar’a baktı.
Serdar hafifçe nefes verdi. Gülmek istemedi ama cümlenin hedefi açıktı.
“Ben aptal değilim,” dedi.
Tarhun’un ağzının kenarı neredeyse kıpırdadı. Gülümseme değildi. Ama sertliğin içinde küçük bir çatlak oluştu.
“Az önce demiri yaralı kolunla fırlattın.”
Serdar cevap vermedi.
Tarhun haklıydı.
Bazen haklı olmak, dostça olmak zorunda değildi.
Bir sokak daha döndüler.
Burada duvarlar daha yüksekti. Kapılar daha ağır, pencereler daha azdı. Bazı duvarlarda zeytin dalı kabartmaları, bazılarında küçük güneş ya da yılan motifleri vardı. Yılan, şifa işareti olabilir. Serdar bunu zihnine yazdı. Kapıların birinde, bronz ya da bakır bir küçük levha asılıydı. Üzerinde anlamadığı işaretler vardı ama levhanın altına bağlanmış kurutulmuş kantaron demeti, binanın işlevini neredeyse duyuruyordu.
Tarhun’un sesi boğuklaştı.
“Leya’nın elleri halkındır,” dedi. “Ama gözü Morkos’un üzerindedir. Morkos’un gözü de onun üzerinde.”
Morkos.
İsim, Serdar’ın zihninde yeniden belirginleşti.
“Depo,” dedi Serdar.
Tarhun ona baktı.
Serdar nefes alıp devam etti:
“Mühür. Muhafız. Zeytin. Bitki.”
Tarhun’un yüzünde kısa bir dikkat belirdi. Serdar’ın şehri yürürken okuduğunu anlamıştı.
“Morkos’un eli uzun,” dedi Tarhun. “Liman onun adamlarıyla dolu. Depolar onun mühürleriyle açılır. Zeytinyağı onun izniyle akar. Otlar, merhemler, reçineler… Hepsinden pay ister.”
“Leya’dan da mı?”
Tarhun’un çenesi sertleşti.
“İster.”
“Alıyor mu?”
“Henüz istediği kadar değil.”
Bu cevap, Leya’nın şehirde yalnızca şifacı olmadığını gösterdi. Bir direnç noktasıydı. Güç, her zaman kılıçla kurulmazdı. Bazen bir mahallenin sevgisiyle, bir annenin kurtarılan çocuğuyla, bir işçinin dikilen koluyla, doğumdan sağ çıkan bir kadınla, yarayı iyileştiren elle kurulurdu. Morkos’un limanı ve depoları varsa, Leya’nın da halkın bedeni üzerindeki güveni vardı.
Şifa, güçtü.
Serdar bunu hemen gördü.
Bu çağda gıda kadar, silah kadar, geçit kadar güçtü. Çünkü yaralı işçi olmazsa taş kalkmaz, hasta çocuk ölürse aile isyan eder, doğumda kadınlar ölürse evler boşalır, salgın yayılırsa ticaret dururdu. Morkos zeytini ve limanı tutuyor olabilirdi; Leya ise insanların hayatta kalma umuduna dokunuyordu.
“Niye saldırmıyor?” diye sordu Serdar.
Konuşmak zorlaşmıştı. Kelimeler ağzından kan tadıyla çıkıyordu.
Tarhun bir süre cevap vermedi. Serdar’ın ağırlığını daha iyi almak için omzunu düzeltti. Sonra alçak bir sesle konuştu:
“Çünkü halk onu sever. Morkos korkuyla yönetir. Korku güçlüdür. Ama ölüm döşeğindeki çocuğu geri getiren ele açıktan saldırırsan, korku bir gün yetmez.”
Serdar bunu anladı.
Morkos doğrudan saldırmıyordu çünkü Leya’ya saldırmak, halkın en çıplak minnettarlığına saldırmak demekti. Ama bu onu güvende yapmazdı. Aksine daha tehlikeli kılardı. Açık düşmanlık yoksa, kapalı boğma başlardı. Vergi, izin, malzeme kesintisi, muhafız tehdidi, itibar suikastı, adam satın alma, depoya baskı.
Morkos’un yöntemi buydu.
Serdar henüz adamı görmemişti ama sistemini tanıyordu. Murat Erkmen’i hatırladı. Geçmişi ve bugünü evrakla, korkuyla, güçle bükmeyi bilen adamları. Çağlar değişse de bazı insanlar aynı yöntemleri başka araçlarla kullanıyordu.
Bir an için başı döndü.
Tarhun’un omzu olmasa düşecekti.
Dünya kenarlarından kararmaya başladı. Serdar bunun tehlikeli olduğunu biliyordu. Bilincini açık tutması gerekiyordu. Kendini zorladı.
“Leya…” dedi. “Morkos’a karşı mı?”
Tarhun kısa bir ses çıkardı. Gülmek değildi. Daha çok acı bir kabul.
“Leya kimseye karşı olduğunu söylemez,” dedi. “Yaraya bakar. Ama bazı yaralar yalnız bedende değildir.”
Serdar bu cümleyi duyunca adımları bozuldu.
Bazı yaralar.
Dikiş tutmaz.
Aylin’in sesi, Tarhun’un cümlesinin arasından geçti. Serdar’ın göğsündeki kolye bu kez daha belirgin ısındı. İç cebinden, kalbine yakın bir yerden küçük bir sıcaklık yayıldı. Yara, kan, şifa, Leya, Aylin… Hepsi aynı hat üzerinde birleşmeye başlamıştı.
Tarhun bunu fark etti mi?
Belki. Ama bir şey söylemedi.
Sokağın sonuna geldiler.
Karşılarında geniş olmayan, fakat taşları düzgün döşenmiş bir avlu açıldı. Avlunun duvarları yüksek değildi ama kapalı bir alan hissi veriyordu. Ortasında küçük bir kuyu ya da su haznesi vardı. Kenarlarına kil testiler dizilmişti. Bir duvar boyunca kurutulmuş bitki demetleri asılıydı. Bazı demetlerin altına küçük işaretler bırakılmıştı. Serdar yazıyı okuyamıyordu ama düzeni görüyordu. Otlar gelişigüzel asılmamıştı; türlerine, kullanımına ya da kuruma süresine göre ayrılmış olmalıydı.
Taş avlunun sonunda ağır bir ahşap kapı vardı.
Kapının üzerinde metal süs yoktu. Gösterişsizdi. Ama bakımlıydı. Eşik temiz tutulmuştu. Kapının iki yanında büyük kil kaplar duruyordu. Birinden sirkeye benzer keskin bir koku geliyordu. Diğerinin ağzı bezle kapalıydı. Kapı tokmağı parlaktı; çok el değmişti.
Serdar durdu.
Ayakları sanki zemine çivilendi.
Tarhun da mecburen durdu. Serdar’ın ağırlığı bir anda değişmişti. Az önce kan kaybından çökmeye başlayan adam, şimdi başka bir nedenle katılaşmıştı.
Koku.
Avlunun içinden gelen koku, Tralleis’in geri kalanını bıçak gibi kesti.
Kekik vardı.
Kantaron vardı.
Kaynatılmış suyun taş ve buharla karışan temiz kokusu vardı.
Sirke, reçine, yanık olmayan kontrollü ısı, kurutulmuş bitki, sabunumsu bir kül karışımı. Ama bütün bunların altında, Serdar’ı olduğu yere mıhlayan başka bir şey vardı. Bu koku modern değildi. Antiseptik değildi. Tentürdiyot değildi. Kolonya değildi. Buna rağmen aynı şeyi söylüyordu.
Temiz alan.
Yara disiplini.
Şefkatin sert düzeni.
Aylin.
Serdar gözlerini kısa bir an kapattı.
Bunu yapmak istememişti ama koku onu savunmasız yakaladı. Revir koridoru bir an için avlunun üzerine bindi. Eski karo taşlar, floresan ışığı, Aylin’in beyaz önlüğü, çay bardağı, tıbbi bitki notları, dikiş tepsisi, “Ben komutanın değilim, doktorunum” diyen sesi… Hepsi, bu antik avlunun bitki ve kaynar su kokusuyla aynı anda göğsüne doldu.
Nefesi hızlandı.
Omzundaki acı geri çekildi.
Morkos, pazar, kalabalık, zaman yarığı, düşüş… Birkaç saniyeliğine hepsi kayboldu. Geriye yalnızca kapı ve koku kaldı.
Tarhun kaşlarını çattı.
“Ne oldu yabancı?” diye sordu. Sesinde bu kez açık bir endişe vardı. “Kanaman mı arttı?”
Serdar cevap vermedi.
Gözlerini açtı. Ağır ahşap kapıya baktı. O kapının ardında kim varsa, henüz yüzünü görmemişti. Ama kokusu, yirmi bir yıldır kapalı tuttuğu bir odanın kapısını içeriden açmıştı.
“Bu kokuyu biliyorum,” dedi.
Sesi kendi kulağına bile yabancı geldi.
Tarhun anlamadı.
Ya da anlamak istemedi.
“Leya,” dedi. “Kapı açılınca konuşma. Ben söylerim. Sen ayakta kal.”
Serdar neredeyse gülümseyecekti.
Ayakta kal.
Bütün çağların en sade emri buydu.
Kapının ardında bir hareket oldu.
Önce içeriden çok hafif bir metal sesi geldi. İnce bir aletin taş tezgâha bırakılması gibi. Sonra suyun çalkalanışı. Ardından ahşap zeminde ya da taş üzerinde yumuşak ama kararlı adımlar.
Serdar’ın kalbi hızlandı.
Kolyenin sıcaklığı arttı.
Bu kez hayal değildi. İç cebindeki gümüş, göğsüne küçük bir ateş gibi bastırıyordu. Serdar elini oraya götürmek istedi ama yapmadı. Tarhun zaten yeterince şüphelenmişti. Ayrıca kapı açılmadan önce kendini toparlamalıydı.
Kapı gıcırdadı.
Ağır ahşap kanat içeri doğru değil, dışarıya doğru hafifçe aralandı. İlk önce loşluk göründü. Dışarıdaki güneşin ardından içerisi neredeyse karanlık gibiydi. Sonra bu loşluğun içinde bir silüet belirdi.
Yüzü görünmüyordu.
Sadece duruşu.
İnce ama zayıf olmayan bir beden. Omuzları dik. Bir eli kapının kenarında, diğer eli belki arkasındaki birine işaret etmek için hafifçe açık. Başının arkasında toplanmış saçların gölgesi. Üzerinde açık renkli, sade bir giysi vardı; etekleri temiz değildi ama düzenliydi. Kolları çalışmaya uygun biçimde sıvanmıştı.
Serdar nefesini tutmuştu.
Silüet önce Tarhun’a baktı.
Sonra Serdar’a.
O an yüzünü hâlâ seçemedi. Güneş arkadan vuruyor, içerinin gölgesi kadının hatlarını saklıyordu. Ama ses geldi.
İnce değildi yalnızca.
Bölüm 2 - 7. Sahne İki Dünyanın Kokusu
Yorgundu.
Sertti.
Ve bir cerrahın tavizsiz otoritesini taşıyordu.
“İçeri alın.”
Serdar’ın dizleri boşalacak gibi oldu.
Bu cümle Türkçe değildi. Bu çağın diliyle söylenmişti. Ama Serdar cümleyi yalnızca anlamadı; tanıdı. Sesin içindeki düzeni tanıdı. Yaralıya bakarken duyguyu kapının dışında bırakıp, bütün dikkatini yapılacak işe veren o keskin merhameti tanıdı. Aylin’in sesinde de böyle bir şey vardı. Bir hastaya yaklaştığında yumuşaklığı azalmaz, ama dağılmazdı. Şefkat, onun elinde disipline dönüşürdü.
Bu ses de öyleydi.
Kapı aralandı.
Loşluğun içinden bitki, kaynar su ve temiz taş kokusu biraz daha yükseldi.
Serdar, o sesi duyduğu anda yirmi bir yıldır kapalı tuttuğu bütün kapıların aynı anda içerden açıldığını hissetti.